Kształt marzeń

Architektura Witolda Lipińskiego

wystawa czynna do 31 marca 2024 roku

Witold Lipiński zawsze chciał być gdzie indziej. Projektując spełniał to marzenie. Projektował obiekty niemożliwe, raz po raz udowadniając, że rzeczy niemożliwych nie ma. Kiedy w polskim pejzażu dominowały prostokreślne bloki i domy-kostki, kształtowane za pomocą wytycznych ekonomicznych i surowych normatywów, on proponował budynki-chmury i domy-statki kosmiczne. Gdy rozpędzała się prefabrykacja, a budynki zaczęto wytwarzać masowo na fabrycznych liniach produkcyjnych, marzył o tworzeniu architektury bioklimatycznej, skupiając się na kształtowaniu odpowiednich warunków dla współistnienia człowieka i przyrody.

Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne na Śnieżce, fot. Jakub Certowicz

Ucieczki przed światem szukał w przestworzach, oddając się największej — obok architektury — pasji: szybownictwu. Na uczelni, gdzie pracował, skupiał się na dydaktyce i pracach badawczych, w ramach których łączył zdobycze nowoczesnej inżynierii ze sztuką. Badania te zaowocowały całą serią projektów — domów jednorodzinnych, pawilonów handlowych, usługowych i gastronomicznych — w ramach których testował różnorodne nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne. Projektując — tworzył rzeczywistość alternatywną dla tej, która go otaczała.

Dawny ośrodek wypoczynku świątecznego Huty Legnica w Rokitkach, fot. Jakub Certowicz

Wystawa „Kształt marzeń” to podróż przez najbardziej fascynujący okres twórczości Witolda Lipińskiego. To czas niezwykłych eksperymentów rozpoczętych w 1962 roku projektem domu własnego przy ul. Stanisława Moniuszki we Wrocławiu.

Każdy z  blisko dwudziestu prezentowanych na wystawie obiektów mógłby — na pierwszy rzut oka — uchodzić za studium scenografii do filmu science-fiction. Tym bardziej niezwykłym jest, że pięć z nich udało się zrealizować. Oprócz dzieł kanonicznych — domu własnego Igloo przy ul. Moniuszki i Wysokogórskiego Obserwatorium Meteorologicznego na Śnieżce — na wystawie pokazujemy dwa mniej znane wrocławskie domy jednorodzinne i dawny ośrodek wypoczynku świątecznego w Rokitnikach pod Legnicą.

Dom Igloo/dom własny Witolda Lipińskiego we Wrocławiu, fot. Jakub Certowicz

Wszystkie niezwykle futurystyczne budynki zrealizowane według projektów Lipińskiego wyrosły z bardzo osobistego doświadczenia twórcy. Nie byłoby na przykład trzech latających spodków’ na Śnieżce, gdyby nie doświadczenie autora w zakresie awiacji. Aerodynamika formy, niezbędna w trudnym, górskim klimacie stała się w latach 60. punktem wyjścia dla tego właśnie, ikonicznego dziś obiektu. Z młodości wyniósł Lipiński dwa odmienne doświadczenia natury: jako sielskiego krajobrazu nadnarwiańskiej wsi i drugie - natury jako schronienia przed wojennym niebezpieczeństwem, gdy jako dwudziestoparoletni mężczyzna walczył w strukturach podziemnej armii z okupantem. Projektowane później domy-kopuły, choć z zewnątrz przywodzą na myśl kosmiczne pawilony, to ich wnętrza okazują się otulającymi domowników schronieniami, gawrami o biomorficznych kształtach, podświadomie przywołując prenatalne wspomnienia.

Dom jednorodzinny prefabrykowany, Kompozycja z form środkowo sfałdowanych, przed 1978 rokiem, proj. Witold Lipiński

Większość prezentowanych na wystawie projektów przedstawiona jest w formie oryginalnych rysunków Witolda Lipińskiego. Części towarzyszą ceramiczne modele, wykonane na potrzeby wystawy przez twórców i twórczynie z wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych. Obiekty istniejące do dziś sportretował fotograf architektury Jakub Certowicz. W przypadku dzieł Lipińskiego szczególniej niż zwykle uderza kontrast między technologiczną perfekcją projektowych obiektów a niedoskonałą materialnością dzieł zrealizowanych. Siła jego budynków — mimo kruchości w obliczu czasu — polega na sensorycznym oddziaływaniu na najbardziej pierwotne, pozaintelektualne odczuwanie przestrzeni.

Kształt marzeń. Architektura Witolda Lipińskiego

ORGANIZATORZY: Muzeum Architektury we Wrocławiu i Miasto Wrocław

PARTNER: Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu

Kurator i kuratorka: Michał Duda i Daria Kieżun

Współpraca merytoryczna: Barbara Szczepańska, Misia Siennicka, Agata Gabiś

Aranżacja: Aleksandra Czupkiewicz i Łukasz Wojciechowski

Fotografie współczesne: Jakub Certowicz

Ceramiczne modele obiektów: Jakub Biewald, Daria Kieżun, Joanna Opalska-Brzecka, Gabriel Palowski, Marta Pieczarka, Marianne Wesołowska-Eggimann, Beata Zając

Wsparcie techniczne: Leri Papidze, Kacper Kuźnicki, Aleksander Glich

Identyfikacja wizualna: Nicola Cholewa

Wydruki 3D: DRUKAREX

Tłumaczenia: Grzegorz Piątkowski, Daria Valieva

Montaż: Rafał Pyster, Dariusz Solawa

Produkcja: Wiktoria Litwinowicz

Promocja: Marta Czyż i Kalina Soska

Rysunki prezentowane na wystawie pochodzą z archiwum Witolda Lipińskiego, znajdującego się obecnie w zbiorach prywatnych.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Aktualności

BLOK # 14 | spotkanie wokół książki “Miasto wyobrażone”

Aktualne wydarzenia

czwartek 29 lutego 2024, g. 17.00

Pałac tuż przy moście grunwaldzkim, a może wieżowce w samym centrum rynku? Jak wyglądałby Wrocław, gdyby zrealizowano najbardziej śmiałe pomysły przed- i powojennych architektów? Porozmawiamy o tym, jakie wartości i idee kierowały twórcami tamtych czasów, oraz jakie wyzwania stawiane są współczesnym architektom. Czy ich pomysły są kontynuacją dawnych wizji, czy też reprezentują zupełnie nowe podejście do kształtowania przestrzeni miejskiej?